Tuna Dergi
NEOLİTİK ÇAĞ’DAN GELEN MİSAFİR: ÖTZİ NEOLİTİK ÇAĞ’DAN GELEN MİSAFİR: ÖTZİ
GİZEM SERİN gizemserin@gmail.com Alp bölgesinden bahsetmişken, Avusturya-İtalya sınırındaki, Simulaun ve Hauslabjoch Dağları arasındaki Ötztal Alpleri’nde bulunan ve bize bir zaman yolculuğu tecrübesi yaşatan “Buz... NEOLİTİK ÇAĞ’DAN GELEN MİSAFİR: ÖTZİ

GİZEM SERİN
gizemserin@gmail.com

Alp bölgesinden bahsetmişken, Avusturya-İtalya sınırındaki, Simulaun ve Hauslabjoch Dağları arasındaki Ötztal Alpleri’nde bulunan ve bize bir zaman yolculuğu tecrübesi yaşatan “Buz Adam Ötzi”ye bir selam vermeden olmazdı elbet…

Hauslabjoch Mumyası, Simulaun Adamı, Tirollü Buz Adam isimleri ile de karşınıza çıkabilir. İki Alman turist tarafından 19 Eylül 1991’de 3210 metre yükseklikte bulunmuş, önce İnnsbruck’taki adli tıp ofisine, sorasında ise incelenmek üzere İnnsbruck Üniversitesi’ne nakledilmiştir. Arkeolog Konrad Spindler tarafından yapılan incelemeler sonucunda edinilen ilk gözlemler, bir dağcıya ait olduğu düşünülen cesedin aslında bundan 4000 yıl önce, Bakır Çağı’nda yaşamış bir insana ait olduğu yönündedir. Ötzi, İtalya’nın Güney Tirol bölgesine ait olan bir konumda bulunduğu için, mülkiyet hakkı İtalya’ya verilmiş, ancak araştırmalar sonuçlanana kadar İnnsbruck Üniversitesi’nde kalmasına izin verilmiştir. Mumya dostumuz, 1998 yılından itibaren Bolzano, Güney Tirol Arkeoloji Müzesi’nde ikâmet etmektedir.

Ötzi’nin bulunduğu Ötztal Alpleri

 

Karbon-14 tarihlendirme yöntemiyle inceleme yapıldığında Ötzi’nin yaklaşık 5200 yıl önce (MÖ 3350 ile 3110 arasında) yaşadığı saptanmıştır. Öldüğünde yaklaşık 46 yaşında olduğu tahmin edilmektedir. Saç ve göz renginin kahverengi olduğu, kan grubunun 0 olduğu, ayrıca da 12. kaburga çiftinin oluşmasını engelleyen genetik bir anomaliye sahip olduğu, yapılan genomik analizlerle kanıtlanmıştır. Köken olarak baktığımızda da şöyle söyleyeyim: akraba bile olabiliriz… Anneden aldığı gen grubu günümüzde var olmasa da babadan aldığı gen mirası, içinde Haplogrup-Y bulunmaktadır. Bu haplogrup ise genellikle Avrupa, Orta Doğu, Kafkaslar, Güney Asya, Batı ve Orta Asya gibi Batı Avrasya halklarında yaygın bir şekilde görülmektedir.

Ötzi’nin bedeninin bu denli iyi korunmasının en büyük sebebi Alpler’in dondurucu soğukları ve bu durumun en iyi kanıtı ise, beyninin sıvılaşmayıp normal halini korumasıdır. Ancak bu korumayı sağlayan doğal süreçlerin yalnızca aşırı soğuk hava şartlarıyla sınırlı olmadığı aşikârdır. Bilim insanları bu konuyla ilgili daha ayrıntılı ve karşılaştırmalı bir araştırma yapabilmek için, yalnızca birkaç yüzyıl öncesine ait olsa da aynı bölgede bulunan çengel boynuzlu dağ keçisinin bozulmamış kalıntılarını incelemeye başlamışlardır. Bu doğrultuda, kalıntıların en iyi şekilde korunabildiği nem ve sıcaklık oranları, keçinin içinde ve etrafında bulunan bakteri ve mantar kolonileri incelenmektedir. Diğer bir nokta ise, Ötzi üzerinde bulunan polen ve yapraklar… Bu bulgular üzerinde yapılan analizler, Buz Adam’ın yaz başında öldüğünü işaret etmekte ve dolayısıyla, sıcak yaz rüzgârlarının Ötzi’nin bedenini kuruttuğuna dair bir teori de ortaya atılmaktadır.

Grawandspitze’den (3.251 m) Ötzi’nin bulunduğu Tsenjoch bölgesine bakış

 

Bulunduğunda eşyalarının tümü üzerinde olmasa da sonrasında çevreden toplanmıştır. Yabani otlarla doldurulmuş, yaban öküzü derisiyle bağlanmış ayakkabılar, biri kalın diğeri daha ince keçi ve koyun postlarından yapılmış iki kaban, bozayı kürkünden yapılmış bir şapka, ahşap çerçeveli bir sırt çantası bulunanlar arasındadır. Ayrıca çakmak taşından yapılmış bir hançer ve otlardan yapılmış kılıfı, huş ağacı kabuğundan yapılmış bir kap, ateş yakmada kullanılan akçaağaç yaprakları ve kav mantarı (Fomes fomentarius) da bulunmuştur.

Bulunan en önemli nesnelerden biri ise, %99,7 oranında saf bakırdan oluşan, porsuk ağacından yapılan sapa, inek derisi ile bağlanmış baltadır. Ötzi’nin saç telinde de bakır kalıntısı bulunması, bakır eritme ve döküm işleriyle uğraştığı düşüncesini doğurmuştur.

30 yıl önce keşfedildiğinden bu yana, Buz Adam’ın mükemmel bir şekilde korunmuş mumyası ve yanında bulunan eşyaları üzerinde yapılan kapsamlı incelemeler sayesinde, geç Neolitik dönemde var olmuş bir birey olan Ötzi’nin yaşamı ve hastalıkları hakkında birçok bilgiye ulaşılmış; böylelikle önceden çok az araştırılmış ve Ötzi’nin de içinde olduğu bu bölgedeki popülasyonun yaşam koşullarıyla ilgili de fikir yürütülebilmiştir.

Yapılan araştırmalar, Ötzi’nin Güney Alpleri vadilerinde büyüdüğünü ve önemli ölçüde yerel hareketliliğe sahip olduğunu göstermiştir. Saç teli analizinden yararlanılarak bitkisel ve hayvansal kaynaklı, dengeli bir beslenme alışkanlığı olduğu, kaval kemiği, uyluk kemiği ve pelvis ölçülerini inceleyerek dağlık arazide çok fazla hareket ettiği ve atletik bir kas yapısına sahip olduğu bilgilerine ulaşılmıştır.

Mumya dostumuzun hastalıklarının araştırılabilmesi için DNA, lipidler ve proteinler de dahil olmak üzere farklı birçok biyomolekül analiz edilmiştir. Modern ve yüksek verimli DNA dizileme yöntemlerinin yardımıyla, Buz Adam’ın kalp ve dolaşım hastalıklarına genetik yatkınlığı olduğu belirlenmiştir. Teşhis edilebilen diğer rahatsızlıklarını; sağ kalça ekleminde hafif ila orta derecede dejeneratif eklem hastalığı, servikal ve lomber omurgada hafif spondiloz, küçük bir fokal (erken) arterioskleroz, akciğer antrakozu ve muhtemelen silikoz, plöritik inflamasyondan (muhtemelen post-spesifik kökenli), Helicobacter pylori kaynaklı mide bağırsak enfeksiyonları, bağırsaklarda Trichuris trichiura solucan istilası, süngerimsi kemiğin hafif osteomalazisi, diş çürükleri, periodontitis ve ayrıca saç anomalileri olarak sayabiliriz ancak borreliosisin (Ixodes ricinus kenesi ısırması sonucu bulaşan Borrelia burgdorferi bakterisi kaynaklı hastalık) varlığı halen tartışılmaktadır.

Yanında bulundurduğu eşyaların araştırılması ve analiz edilmesi sonucunda, Ötzi’nin saydığımız bu hastalıkların bazılarının farkında olduğu ve bunlara çözüm aradığı anlaşılmıştır. Huş ağacı poliporu ile bir eğreltiotu türü bulunanlar arasındadır ve bu ikisinin de antihelmintik (bağırsak solucanlarını ve parazitlerini düşürücü) etkisi vardır. Vücudunda çok sayıda dövme bulunmuş ve bunların, eklem ya da kemik ağrısı çektiği, günümüzde de hala görülen akupunktur tedavisinin uygulandığı noktalarda olduğu tespit edilmiştir.

Analizler, Ötzi’nin son günleriyle ilgili de bize birtakım bilgiler vermektedir. Yediği son akşam yemeğinin ölümünden iki saat önce olduğu, dağ keçisi eti ve tahıl yediği anlaşılmıştır. Ölümünden birkaç gün önce sağ elinden bir bıçak yarası, sonrasında da subklavyen arteri yırtarak Ötzi’yi sol aksilladan vuran bir ok yarası aldığı net bir şekilde belirlenmiştir.

Dünyanın en iyi şekilde araştırılmış insan vücuduna sahip olan Ötzi, bugün, Güney Tirol Arkeoloji Müzesi’nde, -6.5 derecelik sabit bir sıcaklıkta, bizim için soğuk ama onun için ideal olan bir odada tutuluyor ve önümüzdeki yıllarda elde edilecek bilgiler için analiz edilmeyi bekliyor. Görünüşe göre Ötzi, geçmişimize ışık tutmaya, gelecekte de misafirimiz olmaya devam edecek.

NOT: Gördüğünüz güzel karelerin sahibi, Alpenverein üyesi olan arkadaşım Murat Naroğlu’na, desteğinden dolayı teşekkürlerimi sunuyorum.

Ötzi

 

KAYNAKÇA:

– Nerlich AG, Egarter Vigl E, Fleckinger A, Tauber M, Peschel O. Der Mann aus dem Eis : Lebensszenario und Pathologische Befunde aus 30 Jahren Forschung an der Gletschermumie „Ötzi“ [The Iceman : Life scenarios and pathological findings from 30 years of research on the glacier mummy “Ötzi”]. Pathologe. 2021 Sep;42(5):530-539. German. doi: 10.1007/s00292-021-00961-6. Epub 2021 Jul 8. PMID: 34240239.

https://www.nationalgeographic.de/photography/2021/09/oetzi-the-iceman-what-we-know-30-years-after-his-discovery-1?image=nationalgeographic_1441052

– Zink, Albert. “Der Mann aus dem Eis: Neue wissenschaftliche Erkenntnisse über die Gletschermumie Ötzi.” Biologie in unserer Zeit 50.6 (2020): 406-413.

– Möckli, Daniel. “Medizinische Untersuchungen und Ergebnisse an Ötzi.”

– Möckli, Daniel. “Die Forschungsgeschichte der alpinen Archäologie–von den Anfängen bis heute.”

 

Henüz yorum yapılmamış.

İlk yorumu siz yapın.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir