Tuna Dergi
Viyana’daki Türkenschanzpark Viyana’daki Türkenschanzpark
KAĞAN KAYA kagantr@gmail.com Birçokları tarafından Viyana’nın en güzel parkı olarak nitelendirilen Türkenschanzpark, tarihi ve bugün içinde barındırdığı anıtlarıyla ilgi çekici bir yerdir. Avusturya-Türkiye ilişkileri... Viyana’daki Türkenschanzpark

KAĞAN KAYA
kagantr@gmail.com

Birçokları tarafından Viyana’nın en güzel parkı olarak nitelendirilen Türkenschanzpark, tarihi ve bugün içinde barındırdığı anıtlarıyla ilgi çekici bir yerdir. Avusturya-Türkiye ilişkileri açısından önem taşıyan bir alan olarak da göze çarpmaktadır.

Türkenschanzpark'tan bir görünüm

Türkenschanzpark’tan bir görünüm

 

PARK ALANININ GEÇMİŞİ
Bugün Viyana’nın 18. bölgesi olan Währing’te yer alan Türkenschanzpark (Türkçesi: “Türk Siperi Parkı”), adından da anlaşılacağı gibi Viyana kuşatmaları sırasında, özellikle II. Viyana Kuşatması’nda (1683) Türk birlikleri tarafından savunma amaçlı kullanılmış bir alandır. Sert çatışmaların yaşandığı bir bölgedir. O dönem bu bölge Viyana şehrinin oldukça dışında yer alıyordu.
Uzun süre tarlaların bulunduğu bu çayır alanı, sonraki yüzyıllarda sarı inşaat kumu ve mıcır elde edilen bir yer haline gelmişti. İngiliz “bahçe şehri” prensibini örnek alarak doğa ile uyumlu konutlar inşa etme amacıyla kurulan Wiener Cottage Verein, 1873’ten itibaren ilk projelerini bu bölgede gerçekleştirmiştir.

PARK FİKRİNİN DOĞUŞU VE UYGULANMASI
Bölge için düşünülen mezarlık ve genelkurmay sarayı projelerinden vazgeçildikten sonra bu alan, konut inşası için parsellendi. Bunun üzerine otonom Währing Komünü burada kamuya açık bir park yapılması için bir komite oluşturdu. Farklı çevrelerden destek bulan fikir, Mimar Heinrich von Ferstel’den (1828-1883) gelmişti. Park projesinin finansmanı Viyana Şehir Geliştirme Fonu, Währing ve Ober-Döbling komünleri ile Wiener Cottage Verein gibi bazı kurum ve kişiler tarafından sağlandı.
Parkın düzenlenmesi sırasında çıkan toprakla yapay bir tepe yapılmış ve üzerine bir seyir kulesi inşa edilmiştir. Kuleye, yaptığı hayır işleri nedeniyle Pauline von Metternich’in onuruna “Paulinenwarte” adı verilmiştir. Pauline von Metternich, ünlü Avusturyalı devlet adamı Klemens von Metternich’in hem torunu hem gelinidir.
“İngiliz parkı” prensibinde düzenlenen Türkenschanzpark’ın açılışı 30 Eylül 1888’de İmparator Franz Joseph tarafından yapılmıştır. İmparatorun açılıştaki etkileyici konuşması tezahüratlarla karşılanmış, ertesi günkü Avusturya gazetelerinde manşetten verilmiştir. Bu konuşmada Franz Joseph, Türkenschanzpark’ın yer aldığı Währing gibi Viyana’nın dışındaki yerleşimlerin şehirle fiziksel olarak birleşmesi arzusunu dile getirmiştir. Bu söylem ilgili makamlarda bir çeşit baskı oluşturmuş ve birkaç yıl sonra da Aşağı Avusturya Eyaleti’nin çıkardığı kanunla bu dış mahalleler Viyana’ya katılmıştır.
Türkenschanzpark’ın ilk hali bugünkünden daha küçüktür. 1910 yılında devletin Viyana Belediyesi’ne sattığı araziler ile bir genişletme projesi yapılmıştır. Ancak iki etap birbirine çok uyumlu şekilde gerçekleştirildiğinden ayırt edilmesi imkansıza yakındır.

Seyir kulesi "Paulinenwarte"

Seyir kulesi “Paulinenwarte”

GÜNÜMÜZDE TÜRKENSCHANZPARK
Türkenschanzpark’ın ilginç bir yönü, içinden Viyana’daki Handelskai ve Hütteldorf arasında işleyen bir tren hattının (S45) geçmesidir. Bu tren yolunun çoğu tünel içindedir ve parkın altındadır. Parkın ortalarında bir kısım açık olup geçen trenler görülebilmektedir.
Günümüzde Türkenschanzpark farklı zamanlarda yapılmış heykellere ve anıtlara ev sahipliği etmektedir. Oyuncu Leon Askin, şair Adalbert Stifter, besteciler Franz Marschner ve Emmerich Kálmán heykelleri bunlardan bazılarıdır. Bunların yanı sıra II. Viyana Kuşatması sırasında Avusturya’nın yanında yer alan Ukrayna Kazaklarına adanan, geleneksel kıyafetleriyle bir askerden ve atından oluşan heykel grubu dikkat çekmektedir. Yukarıda sözü edilen seyir kulesi “Paulinenwarte”, 2010 yılında tamamlanan yenileme çalışmalarından sonra yılın belli zamanlarında ziyarete açılmaktadır. Doğa ve doğal kaynaklar konularında uzmanlaşmış olan Universität für Bodenkultur Wien, Türkenschanzpark’a yakın bir noktada yer almaktadır. Bu üniversitenin katkılarıyla parkta pek çok egzotik bitki ve ağaç türü bulunmaktadır.

Parkın altından ve içinden geçen bir tren

Parkın altından ve içinden geçen bir tren

 

YUNUS EMRE ÇEŞMESİ
Avusturya-Türkiye ilişkileri açısından anlamlı olan Yunus Emre Çeşmesi Türkenschanzpark’taki önemli bir anıttır. UNESCO, 1991 yılını “Yunus Emre Yılı” olarak ilan etmiştir. Tarihi şahsiyeti hakkında farklı görüşler olmakla beraber 1991 yılı, Anadolu’nun önemli tasavvuf ve halk şairi Yunus Emre’nin doğumunun 750. yılı olarak kabul edilir. Bunun anısına, tarihi önemi olan Türkenschanzpark’ta Türkiye Cumhuriyeti tarafından bir çeşmenin inşası gündeme gelmişti. Bu anıt ile Avusturya ve Türkiye’nin gelişen ilişkileri ve dostluğu pekiştirilmek istenmiştir. Yunus Emre’nin barışsever kimliği ön planda tutulmuştur.
İnşaat hazırlıklarına 1991’in temmuz ayında başlanmıştır. Guntramsdorf’taki bir yapı okulunun öğrencileri temelin ve çeşme çekirdeğinin yapımında destek olmuştur. Esas çeşme yapısı ise aynı yılın ağustos ayından itibaren Dr. Mimar Aydın Yüksel gözetiminde inşa edilmiştir. 2 milyon Schilling civarındaki ana masraf Türkiye Cumhuriyeti tarafından karşılanmıştır. İşçiler ve yapıda kullanılan başta mermer, bakır ve fayanslar olmak üzere yapı malzemeleri Türkiye’den getirilmiştir. Avusturya Cumhuriyeti de altyapı masraflarını üstlenmiştir.
Yunus Emre Çeşmesi, 11 Ekim 1991 günü Türkiye Cumhuriyeti Viyana Büyükelçisi Ayhan Atay Kamel ve Viyana Belediye Başkanı Helmut Zilk’in de içinde bulunduğu yetkililer ile halkın katıldığı coşkulu bir törenle açılmıştır. Mimar Aydın Yüksel’e bu törende Währing Onur Nişanı verilmiştir.
Türk-Osmanlı tarzında inşa edilen çeşmenin yüzlerinde suyla ilgili bir ayet ile bunun Türkçe ve Almanca tercümeleri yer almaktadır. Yunus Emre’nin sözlerinden bazılarına da iki dilde yer verilmiştir. 4,2 metre yüksekliğinde ve 2,4 metre enindeki çeşme bugün parkın sembollerinden biri haline gelmiştir.

Yunus Emre Çeşmesi

Yunus Emre Çeşmesi

 

KAYNAKÇA
– Prem, C. (2013). 125 Jahre Türkenschanzpark. Eine bewegte Geschichte 1888-2013. Wien: MA 42 (Wiener Stadtgärten).
– Welan, M. & Wiltsche, P. (2016). Das grüne Juwel. Der Türkenschanzpark und seine Denkmäler. Perchtoldsdorf: Plattform Johannes Martinek Verlag.
– www.tuerkengedaechtnis.oeaw.ac.at

Manşet görselinin açıklaması: Ukrayna Kazakları Anıtı

* Fotoğraflar: B. Kağan Kaya

Henüz yorum yapılmamış.

İlk yorumu siz yapın.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir